حدیث دربارهزنهار از كنار نهادن خردورزى

امام كاظم عليه السلامـ خطاب به هشام بن حكم ـ: اى هشام! خداوند متعال به وسيله خرد، حجّت ها را بر انسان ها تمام كرد. آن گاه، خردمندان را پند داد و آنان را به سوى آخرت ترغيب كرد و فرمود: «و زندگى دنيا جز بازى و سرگرمى نيست، و قطعا سراى بازپسين براى كسانى كه پرهيزگارى مى كنند، بهتر است. آيا نمى انديشيد؟» . اى هشام! آن گاه [خداوند] كسانى را كه خردپيشه نيستند، از عذاب خود ترسانيد و فرمود: «سپس ديگران را هلاك كرديم و در حقيقت، شما بر آنان، صبحگاهان و شامگاهان، مى گذريد. آيا به فكر فرو نمى رويد؟» . و فرمود: «ما بر مردم اين شهر، به [سزاى]گناهى كه مى كردند، عذابى از آسمان فرو خواهيم فرستاد، و از آن [شهر سوخته]براى مردمى كه مى انديشند، نشانه اى روشن باقى گذاشتيم» . اى هشام! خرد، با دانش همراه است. خداوند فرمود: «و اين مَثَل ها را براى مردم مى زنيم؛ و [لى] جز دانشوران، آنها را در نمى يابند» . اى هشام! سپس خداوند كسانى را كه تعقّل نمى كنند، سرزنش كرد و فرمود: «و چون به آنان گفته شود: از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد، مى گويند: «نه؛ بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافته ايم، پيروى مى كنيم». آيا هر چند پدرانشان چيزى را درك نمى كرده و به راه صواب نمى رفته اند [، باز هم در خور پيروى هستند]؟» . و فرمود: «و مَثَل [دعوت كننده] كافران، مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى]نمى شنود، بانگ مى زند. [آرى،]كرند، لال اند، كورند [و]در نمى يابند» . و فرمود: «و برخى از آنان، كسانى هستند كه به تو گوش فرا مى دهند. آيا تو كران را ـ هر چند در نيابند ـ شنوا خواهى كرد؟» . و [خداوند] فرمود: «آيا گمان دارى كه بيشترشان مى شنوند يا مى انديشند؟ آنان جز مانند ستوران نيستند؛ بلكه گم راه ترند» . و فرمود: «[آنان، به صورت] دسته جمعى، جز در قريه هايى كه داراى استحكامات اند، يا از پشت ديوارها، با شما نخواهند جنگيد. جنگشان در ميان خودشان، سخت است. آنان را متّحد مى پندارى؛ و [لى] دل هايشان پراكنده است؛ زيرا آنان مردمانى هستند كه نمى انديشند» ». و فرمود: «و خود را فراموش مى كنيد، با اين كه شما كتاب [خدا]را مى خوانيد؟ آيا [هيچ]نمى انديشيد؟» . اى هشام! خداوند، اكثريّت را سرزنش كرد و فرمود: «و اگر از بيشتر كسانى كه در [اين سر]زمين هستند، پيروى كنى، تو را از راه خدا گم راه مى كنند» . و فرمود: «و اگر از آنان بپرسى كه چه كسى آسمان ها و زمين را آفريده است، مسلّما خواهند گفت: خدا. بگو: «ستايش، از آنِ خداست»؛ ولى بيشترشان نمى دانند» ». و فرمود: «و اگر از آنان بپرسى كه چه كسى از آسمان، آبى فرو فرستاده و زمين را پس از مرگش به وسيله آن، زنده گردانيده است، حتما خواهند گفت: خدا. بگو: «ستايش، از آنِ خداست»؛ ولى بيشترشان نمى انديشند» . اى هشام! سپس خداوند، اقليّت را ستود و فرمود: «و از بندگان من، اندكى سپاس گزارند» . و فرمود: «و اينها بسْ اندك اند» . و فرمود: «و مردى مؤمن از خاندان فرعون كه ايمان خود را نهان مى داشت، گفت: آيا مردى را مى كُشيد كه مى گويد: «پروردگار من خداست»؟» . و فرمود: «كسانى ايمان آوردند، و با او (نوح) جز [عدّه] اندكى ايمان نياورده بودند» . و فرمود: «ليكن بيشتر آنان نمى دانند» . و فرمود: «بيشتر آنان نمى انديشند» .