حدیث دربارهويژگى هاى خردمندان

امام كاظم عليه السلامـ خطاب به هِشام بن حَكَم ـ: اى هشام! هر چيزى را نشانه اى است و نشانه خردمند، انديشه كردن است و نشانه انديشه كردن، سكوت است، و هر چيزى را مركبى است و مركب خردمند، فروتنى است. براى نادانى تو، همين بس كه كارى را كه از آن نهى شده اى، انجام دهى. اى هشام! اگر در دست تو گردويى بود و مردم گفتند: «در دست تو دُرّى است» و تو مى دانى گردوست، [سخن آنان] تو را سودى نمى بخشد، و اگر در دست تو دُرّى بود و مردم گفتند: «گردوست»، [از سخن آنان]آسيبى به تو نمى رسد، تا زمانى كه تو مى دانى كه دُرّ است. اى هشام! خداوند، پيامبران و رسولان را به سوى مردمْ مبعوث نكرد، مگر بدان جهت كه مردم از خداوند، خرد دريافت كنند [و از بينش الهى برخوردار گردند]. پس بهترين كسانى كه پيامبران را اجابت مى كنند، كسانى هستند كه خدا را بهتر بشناسند، و عالم ترين كسان به دستورهاى الهى، آنانى هستند كه از خردى نيكوتر برخوردار باشند و برترين جايگاه در دنيا و آخرت، ويژه كسانى است كه خردمندترند. اى هشام! بنده اى نيست، جز آن كه فرشته اى موى جلو سرش را گرفته است. فروتنى نمى كند، مگر آن كه خداوند او را بزرگى مى بخشد و بزرگى نمى كند، جز آن كه خداوند او را پَست مى گرداند. اى هشام! خداوند بر مردم، دو حجّت دارد: حجّتى آشكار و حجّتى پنهان. حجّت آشكار، رسولان، انبيا و امامان اند و حجّت پنهان، خردهايند. اى هشام! خردمند، كسى است كه انجام دادن كارهاى حلال، او را از شكرگزارى، باز ندارد و كارهاى حرام بر شكيبايى اش غالب نشود. اى هشام! هر كه سه چيز را بر سه چيز مسلّط گرداند، گويا هواى نفْسش را بر نابودى خردش يارى داده است: آن كه روشنى انديشه را با آرزوهاى دراز، تاريك سازد؛ با سخن گفتن بسيار، حكمت هاى نغز خود را محو سازد، و چراغ عبرتش را با شهوات نفسانى اش خاموش كند. چنين كسى، گويى هواى نفْس را بر نابودى خردش يارى داده است و آن كه خرد خويش را تباه كند، دين و دنيايش را تباه كرده است. اى هشام! چگونه كردارت در نزد خدا شايسته باشد، با آن كه خردت را از دستورهاى پروردگار، باز داشتى و هواى نفْست را در پيروزى بر خردت، اطاعت كردى؟! اى هشام! شكيبايى بر تنهايى، نشانه توانمندى خرد است. پس هر كس از خداوند، خرد دريافت كند ۲] و از بصيرت الهى برخوردار شود]، از دنياطلبان و اهل دنيا كناره مى گيرد و به آنچه نزد پروردگار است، رغبت مى كند؛ و خداوند، مونس او در وحشت، و يار او در تنهايى، و سرمايه او در تنگ دستى، و عزيز كننده او بدون خويشاوند، خواهد بود. اى هشام! خَلق براى طاعت (اطاعت) خدا آفريده شده اند و هيچ نجاتى جز در طاعت نيست. طاعت، به دانش، و دانش، به آموزش، و آموزش، به خرد، گره خورده است و دانش، جز از عالم ربّانى به دست نمى آيد و شناخت عالم [ربّانى]، با خرد به دست مى آيد. اى هشام! كار [نيكوى] كَم، از خردمند، پذيرفته است و [پاداش آن،]چند برابر مى شود و كار [نيكوى]بسيار، از هوس پرستان و نادانان، پذيرفته نيست.