حدیث دربارهآموختن حكمت به فرزندان

معانى الأخبارـ به نقل از شُرَيح بن هانى ـ: اميرمؤمنان از فرزندش حسن عليه السلام پرسيد: «عقل به چه معناست؟». حسن عليه السلام گفت: اين كه دلت، آنچه را به آن سپردى، نگه دارد. پرسيد: «دورانديشى چيست؟». پاسخ داد: منتظر فرصت باشى و به محض امكان، عمل كنى. پرسيد: «بزرگوارى يعنى چه؟». پاسخ داد: تحمّل خسارت ها و بنيان نهادن بزرگى ها. پرسيد: «بزرگى چيست؟». گفت: اجابتِ درخواست كننده و بخشيدن آنچه رسيده است. پرسيد: «بخل شديد (شُحّ)، يعنى چه؟». پاسخ داد: [اين كه] كم را هم اسراف ببينى و انفاق را تلف. پرسيد: «رقّت (/ سرقت)، به چه معناست؟». پاسخ داد: پى جويىِ اندك و منع از چيزِ كم. پرسيد: «تكلّف (به زحمت، چيزى را عهده دار شدن)، يعنى چه؟». گفت: اعتماد به كسى كه تو را ايمن نمى كند و توجّه به آنچه به كارَت نمى آيد. پرسيد: «نابخردى (جهل) چه معنايى دارد؟». پاسخ داد: به شتاب جَستن براى استفاده از فرصت، پيش از فراهم كردن امكانات و خودددارى از پاسخ دهى؛ و در بسيارى از جاها، بهترين ياور، سكوت است، هر چند سخنور باشى. سپس امام على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ رو به فرزند ديگرش حسين عليه السلام كرد و به او فرمود: «پسر عزيزم! سروَرى، يعنى چه؟». پاسخ داد: احسان به خويشان و تحمّل گناه ديگران. پرسيد: «توانگرى به چه معناست؟». پاسخ داد: كمىِ آرزوهايت و خشنودى به آنچه كفايتت مى كند. پرسيد: «نادارى (فقر)» يعنى چه؟». پاسخ داد: طمع [به ديگران] و نااميدى شديد. پرسيد: «پستى، يعنى چه؟». پاسخ داد: اين كه انسان، خودش را حفظ كند و عائله اش را وا سپارد. پرسيد: «درشتى، يعنى چه؟». پاسخ داد: دشمنى با فرمان روايت، و نيز با كسى كه بر زيان و سود رساندن به تو تواناست. سپس امام على عليه السلام به حارث اَعوَر رو كرد و گفت: اى حارث! اين حكمت ها را به فرزندانتان بياموزيد، كه مايه فزونى در عقل و دورانديشى و نظر است».