حدیث دربارهمردانِ ياد خدا

تنبيه الخواطر:جاءَ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «لا تُلْهِيهِمْ تِجَـرَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» أَنَّهُم كانوا حَدّادينَ وخَرّازينَ، فَكانَ أحَدُهُم إذا رَفَعَ المِطرَقَةَ أو غَرَزَ الإِشفى ۱ فَيَسمَعُ الأَذانَ، لَم يُخرِجِ الإشفى مِنَ المَغرَزِ، ولَم يَضرِب بِالمِطرَقَةِ ورَمى بِها، وقامَ إلَى الصَّلاةِ. ۲

تنبيه الخواطر:در تفسير اين سخن خداوند متعال: «نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد» ، آمده است كه: اينان، آهنگر و چرمدوز بودند و هر يك از ايشان، اگر پتك را بالا برده و يا درفش را در چرم فرو برده بود و صداى اذان را مى شنيد، درفش را بيرون نمى كشيد و پتك را فرود نمى آورد و آن را به كنارى مى انداخت و به نماز مى ايستاد.

۱.الإشفى: المِثقَب (لسان العرب: ج 14 ص 438 «شفي»).

۲.تنبيه الخواطر: ج 1 ص 43.

کلیدواژه‌ها یاد کردن و فراموش کردن خدا تشویق به یاد کردن از خدا مردان یاد خدا

احادیث دیگر این موضوع

حلية الأولياءـ به نقل از عقبة بن عامر ـ: ما به نوبت، شبانى مى كرديم و چون نوبت من شد، شترانم را در چراگاه رها ساختم و نزد پيامبر خدا كه خطبه مى خواند، آمدم. شنيدم كه مى فرمايد: «[در روز رستاخيز،]مردم در بيابانى چنان هموار، گرد مى آيند كه چشم، همه آنها را مى بيند و صداى جارزننده، به همه آنها مى رسد. سپس جارزننده اى سه بار جار مى زند كه: به زودى، اهل محشر خواهند دانست كه عزّت و بزرگوارى، از آنِ كيست!. سپس مى گويد: كجايند آنان كه «پهلوهايشان را از بسترهايشان جدا مى كنند و با بيم و اميد، پروردگارشان را مى خوانند و از آنچه روزى شان داده ايم، انفاق مى كنند» ؟. آن گاه بانگ مى زند كه: به زودى، اهل محشر خواهند دانست كه عزّت و بزرگوارى، از آنِ كيست!. سپس سه بار مى گويد: كجايند آنان كه «نه تجارت و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد؟» . آن گاه مى گويد: كجايند ستايندگانى كه خدا را مى ستودند؟».

امام على عليه السلامـ از سخن ايشان در هنگام تلاوت اين آيه: «و در آنها، هر بامداد و شامگاه، مردانى نيايش مى كنند كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد» » ـ: خداوندِ پاك و والا، ياد [خود] را جلا دهنده دل ها قرار داد، به طورى كه به سبب آن، دل هاى ناشنوا، شنوا، و دل هاى نابينا، بينا، و دل هاى سركش، رام مى شوند. خداوند ـ كه نعمت هايش گران سنگ است ـ، در هر برهه اى و در هر دوره اى، همواره بندگانى داشته كه با آنان، در ژرفاى انديشه شان نجوا كرده، و در اندرون خِردهايشان، با ايشان سخن گفته است و در نتيجه، نور بيدارى، در چشم و گوش و دل هاى آنان، فروزان گشته بوده است. [آنان]روزهاى خدا را [به مردم]يادآور مى شدند و از مقام او مى ترسانيدند، چونان راه نمايان در بيابان ها كه هر كس راه راست را در پيش مى گرفت، راهش را مى ستودند و نويد رهايى و نجاتش مى دادند، و هر كه را به راست و چپ مى رفت، راهش را مى نكوهيدند و از نابودى بر حذرش مى داشتند. آرى. اين چنين، چراغ هايى در آن تاريكى ها و راه نمايانى در آن شبهات بودند. ياد خدا، اهلى دارد كه آن را به جاى اين دنيا گرفته اند و از اين رو، نه تجارتى و نه خريد و فروشى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد. [آنان] روزهاى زندگى را با ياد خدا مى گذرانند و عوامل باز دارنده از حرام هاى خدا را در گوش بى خبران، فرياد مى زنند و به دادگرى فرمان مى دهند و خود به اين فرمان، عمل مى كنند، و از زشتى ها باز مى دارند و خود، از آنها باز مى ايستند. پس، با آن كه در دنيا به سر مى برند، گويا دنيا را در نورديده و به آخرت رسيده اند و فراسوى دنيا را مشاهده كرده اند، و گويا بر احوال نهان برزخيان ـ كه روزگار درازى است در آن به سر مى برند ـ، پى برده اند، و [گويا] قيامت، وعده هاى خويش را براى ايشان، تحقّق بخشيده است. پس، پرده آن را براى اهل دنيا كنار زده اند، تا جايى كه گويا چيزهايى را مى بينند كه مردم نمى بينند و چيزهايى را مى شنوند كه مردم نمى شنوند. اگر آنان را در ذهن خود، مجسّم نمايى ـ كه با وجود آن مقام هاى پسنديده و جايگاه هاى شكوهمندشان، كارنامه هاى خويش را گشوده اند و به حساب اعمال خود، رسيدگى مى كنند، از هر عمل خُرد و كلانى كه مى بايست انجام مى دادند و نداده اند، يا از انجام دادن آنها نهى شده اند، ولى آنها را به جا آورده اند، و بارِ گناهان خويش بر پشت مى كشند و از حمل آنها ناتوان اند، و هِق هِق كنان، مى گريند و زارزنان، هم نوايى مى كنند و از سر پشيمانى و اعتراف [به گناهان]، به درگاه پروردگارشان فرياد كمك خواهى سر مى دهند ـ، آنان را نشانه هاى راهيابى و چراغ هاى تاريكى ها خواهى يافت كه فرشتگان، آنان را در ميان گرفته اند و آرامش بر ايشان فرود آمده است و درهاى آسمان، به رويشان گشوده شده و كرسى هاى كرامت ها ـ در جايى كه خداوند از آن جا بر ايشان اشراف دارد ـ، آماده شده است و [خداوند] از تلاش آنان خرسند است و مقام ايشان را ستوده است. [آنان] با نيايش به درگاهش نسيم عفو و بخشش را استشمام مى كنند، گروگانِ نيازمندى به فضل اويند، و در برابر عظمتش اسيرانى ذليل اند. درازىِ اندوه، دل هايشان را ريش ساخته و گريه هاى طولانى، چشمانشان را خسته كرده است. به هر درى به درگاه خداوند، دست نياز و زارى مى كوبند و از او كه عرصه هاى فراخِ بخشايشش، تنگى ندارد و هيچ خواهنده اى از درگاهش نوميد باز نمى گردد، درخواست مى كنند. پس، تو خود به حساب خويش رسيدگى كن، كه ديگران، خود حسابرسى دارند.

امام صادق عليه السلامـ در باره اين سخن خداوند متعال: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد» ـ: اينان، در ميان ديگر مردان، مردان راستين اند؛ زيرا خداوند، درون هاى آنان را از پرداختن به غير خود، نگه داشته است. از اين رو، نه دنيا و زرق و برق آن، و نه آخرت و نعمت هاى آن، آنان را از ياد خداوند بزرگ، باز نمى دارد؛ چرا كه در بوستان هاى اُنس به سر مى برند.

الكافىـ به نقل از حسين بن بشّار، از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى دارد» ـ: آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، از ياد خدا بازشان نمى دارد. هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ خدا (نماز) مى پردازند.

الكافىـ به نقل از اَسباط بن سالم ـ: خدمت امام صادق عليه السلام رسيديم. پرسيد: «از عمر بن مسلم، چه خبر؟». گفتم: خوب است؛ امّا تجارت را رها كرده است. امام صادق عليه السلام فرمود: «كار شيطان است! (سه بار). مگر نمى داند كه پيامبر صلى الله عليه و آله [كالاى] كاروانى را كه از شام آمده بود، خريد و در آن، چندان سود كرد كه قرضش را پرداخت و [باقى مانده اش را] در ميان خويشاوندانش تقسيم كرد؟ خداوند عز و جل مى فرمايد: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زكات، باز نمى دارد [و] از روزى كه دل ها و ديده ها در آن زير و رو مى شود، مى هراسند» . ناقلان مى گويند: اين مردان، تجارت نمى كرده اند. دروغ مى گويند! [اينان داد و ستد و تجارت مى كرده اند؛] امّا نمازِ در وقت را رها نمى كرده اند و چنين كسى، بهتر از كسى است كه تجارت نمى كند و در نماز، حاضر مى شود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند عز و جل فرموده است: «اولياى من از بندگانم و دوستان من از آفريدگانم، كسانى هستند كه هر گاه ياد من به ميان آيد، از آنان نيز ياد مى شود و هر گاه ياد آنان به ميان آيد، از من نيز ياد مى شود».

امام حسين عليه السلام:از پدرم [امام على عليه السلام] در باره نشستن پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيدم. فرمود: «پيامبر خدا، نمى نشست و بر نمى خاست، مگر با ياد كردن از خدا».

مستدرك الوسائلـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: چون اين سخن خداوند متعال: «خدا را بسيار ياد كنيد» نازل شد، پيامبر خدا، چندان سرگرم ياد خداوند متعال شد كه كافران گفتند: او ديوانه شده است!