حدیث دربارهايثار شگفت در شب هجرت

تاريخ دمشق عن أبي رافع:إنَّ عَلِيّا كانَ يُجَهِّزُ النّبِيَّ صلى الله عليه و آله حينَ كانَ بِالغارِ ويَأتيهِ بالطَّعامِ، وَاستَأجَرَ لَهُ ثَلاثَ رَواحِلَ؛ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ولِأَبي بَكرٍ و [لِ]دَليلِهِمُ ابنِ اُرَيقِطٍ، وخَلَّفَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، لِيُخرِجَ إلَيهِ أهلَهُ، فَأَخرَجَهُم ۱، وأمَرَهُ أن يُؤَدِّيَ عَنهُ أمانَتَهُ ووَصايا مَن كانَ يوصي إلَيهِ، وما كانَ يُؤتَمَنُ عَلَيهِ مِن مالٍ، فَأَدّى أمانَتَهُ كُلَّها. وأمَرَهُ أن يَضطَجِعَ عَلى فِراشِهِ لَيلَةَ خَرَجَ، وقالَ: إنَّ قُرَيشا لَن يَفقِدوني ما رَأَوكَ، فَاضطَجَعَ عَلِيٌّ عَلى فِراشِهِ، فَكانَت قُرَيشٌ تَنظُرُ إلى فِراشِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَيَرَونَ عَلَيهِ رَجُلاً يَظُنّونَهُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله، حَتّى إذا أصبَحوا رَأَوا عَلَيهِ عَلِيّا، فَقالوا: لَو خَرَجَ مُحَمَّدٌ خَرَجَ بِعَلِيٍّ مَعَهُ، فَحَبَسَهُمُ اللّهُ عَزَّوجَلَّ بِذلِكَ عَن طَلَبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله حينَ رَأَوا عَلِيّا ولَم يَفقِدُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله. وأمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلِيّا أن يَلحَقَهُ بِالمَدينَةِ، فَخَرَجَ عَلِيٌّ في طَلَبِهِ بَعدَما أخرَجَ إلَيهِ أهلَهُ، يَمشي مِنَ اللَّيلِ ويَكمُنُ مِنَ النَّهارِ حَتّى قَدِمَ المَدينَةَ، فَلَمّا بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله قُدومُهُ قالَ: اُدعوا لي عَلِيّا. قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، لا يَقدِرُ أن يَمشِيَ، فَأَتاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَلَمّا رَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله اعتَنَقَهُ وبَكى رَحمَةً لِما بِقَدَمَيهِ مِنَ الوَرَمِ، وكانَتا تَقطُرانِ دَما، فَتَفَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله في يَدَيهِ ثُمَّ مَسَحَ بِهِما رِجلَيهِ، ودَعا لَهُ بِالعافِيَةِ، فَلَم يَشتَكِهِما عَلِيٌّ حَتَّى استُشهِدَ. ۲

تاريخ دمشقـ به نقل از ابو رافع ـ: على عليه السلام، پيامبر صلى الله عليه و آله را هنگامى كه در غار بود، تدارك مى كرد و غذا برايش مى بُرد و سه شتر برايشان كرايه كرد: براى پيامبر صلى الله عليه و آله وابو بكر و نيز راهنمايشان ابن اُريقط. و پيامبر صلى الله عليه و آله او را به جاى خود گذاشت تا خانواده اش را در پى او [از مكّه] خارج كند. پس [پيامبر صلى الله عليه و آله]بيرون آمد و به على عليه السلام فرمان داد كه امانت هاى او را برگردانَد و سفارش هايى را كه به پيامبر خدا شده بود، به جاى آورَد و اموالى را كه به امانتْ نزد او بود، [به صاحبان آنها]برسانَد. پس على عليه السلام همه امانت ها را [به صاحبانش]برگردانيد. [پيامبر صلى الله عليه و آله] به وى فرمان داد كه در شب بيرون آمدنش در بستر او بخوابد و فرمود: «قريش تا تو را مى بينند، سراغ مرا نمى گيرند». پس على عليه السلام بر بستر پيامبر صلى الله عليه و آله خوابيد و قريش به بستر پيامبر صلى الله عليه و آله مى نگريستند و مردى را بر آن مى ديدند كه گمان مى كردند پيامبر صلى الله عليه و آله است، تا آن كه صبح شد و ديدند كه او على عليه السلام است. پس گفتند: اگر محمّد بيرون رفته بود، على را هم با خود مى بُرد. پس خداى عز و جل با نشان دادن على عليه السلام، آنان را از جستجوى پيامبر صلى الله عليه و آله باز داشت و سراغ پيامبر صلى الله عليه و آله را نگرفتند. پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمان داد كه در مدينه به او ملحق شود. بدين ترتيب، على عليه السلام پس از آن كه خانواده پيامبر خدا را خارج كرد، به دنبال پيامبر صلى الله عليه و آله، روانه شد و شب ها راه مى پيمود و روزها پنهان مى شد تا به مدينه رسيد. و چون خبر آمدن على عليه السلام به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، فرمود: «على را برايم فرا بخوانيد». گفته شد: اى پيامبر خدا! نمى تواند راه برود. پس پيامبر صلى الله عليه و آله نزدش آمد و چون او را ديد، در گردنش آويخت و از [ديدن]ورم پاهايش كه خون از آنها چكّه مى كرد، دلش سوخت و گريست. پس آب دهانش را در دست خود انداخت و پاهاى على عليه السلام را مسح كرد و براى سلامتش دعا كرد. على عليه السلام تا زمان شهادتش از پاهايش ناراحتى نديد.

۱.في المصدر: «وخلَّفه النبيّ فخرج إليه أهله فخرج»، والصحيح ماأثبتناه كما في بحار الأنوار والمصادر الاُخرى.

۲.تاريخ دمشق: ج 42 ص 68 ح 8416، اُسد الغابة: ج 4 ص 92 نحوه وفيه من «وخلّفه النبيّ صلى الله عليه و آله»؛ المناقب للكوفي: ج 1 ص 364 ح 292، إعلام الورى: ج 1 ص 374، بحار الأنوار: ج 19 ص 84 ح 35.

کلیدواژه‌ها درآمد 1 دانش نامه امام حسین علیه السلام در یک نگاه فضیلت ها و ویژگی های امام حسین علیه السلام دانش نامه امیر المومنین در یک نگاه +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

الأمالى، طوسىـ به نقل از اَنس ـ: چون پيامبر خدا با ابو بكر به سوى غار رفتند، پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمان داد تا در بسترش بخوابد و روانداز پيامبر خدا را به روى خود بكشد. پس على عليه السلام با آمادگى براى كشته شدن، خوابيد. مردانى از خاندان هاى مختلف قريش، به قصد كشتن پيامبر خدا آمدند و چون خواستند شمشيرهايشان را به روى او بكشند، شك نداشتند كه وى محمّد صلى الله عليه و آله است؛ امّا گفتند كه بيدارش كنيد تا درد كشتن را بچشد و ببيند چگونه شمشيرها او را در بر مى گيرند. پس چون بيدارش كردند و ديدند كه على عليه السلام است، رهايش كردند و به دنبال پيامبر خدا پراكنده شدند. پس خداوند عز و جل نازل كرد: «و از مردم، كسى است كه جان خود را در طلب رضايت خدا به معرض فروش مى نهد، و خداوند، به بندگانش مهربان است» . ر. ك: ج 7، ص 555 (سودا كننده جان براى خشنودى خدا).

تاريخ اليعقوبى:قريش بر قتل پيامبر خدا اجتماع كردند و گفتند: ابو طالب، مُرده است و اكنون، ديگر كسى نيست كه او را يارى كند. پس همگى اتّفاق كردند كه از هر قبيله جوانى قوى بياورند و همه با هم پيامبر صلى الله عليه و آله را يكباره با شمشيرهايشان بزنند تا بنى هاشم، قدرت جنگ با همه قريش را نداشته باشد. پس چون به پيامبر خدا خبر رسيد كه آنان اتّفاق كرده اند كه در شب موعود به سراغ او بيايند، در تاريكى شب با ابو بكر بيرون آمد. همان شب، خداوند به جبرئيل و ميكائيل عليهما السلام وحى كرد: «من مرگ يكى از شما را مقدّر كرده ام. پس كدام يك از شما فداكارى مى كند [و خود را فداى ديگرى مى كند]؟». پس هر دو، زنده ماندن را برگزيدند و خداوند، به هر دو وحى كرد: «چرا شما مانند على بن ابى طالب نبوديد كه ميان او و محمّد، برادرى ايجاد كردم و عمر يكى را بيشتر از ديگرى قرار دادم. پس على مرگ را برگزيد و بقاى محمّد را بر خود ترجيح داد و در بسترش ماند؟! فرود آييد و او را از دشمنش حفظ كنيد». پس جبرئيل و ميكائيل عليهما السلام فرود آمدند و يكى نزديك سر على عليه السلام و ديگرى پايين پايش نشست و او را از دشمنش حراست مى كردند و سنگ ها را از او باز مى گرداندند و جبرئيل عليه السلام مى گفت: «بَه بَه، اى پسر ابو طالب! چه كس مانند توست كه خداوند با او بر فرشتگان هفت آسمان مباهات كند؟!». و پيامبر صلى الله عليه و آله، على عليه السلام را بر بسترش نهاد تا امانت هايى را كه نزد او بود، بازگردانَد و خود به سمت غار روانه و در آن، پنهان شد. قريش نزد بستر پيامبر خدا آمدند و على عليه السلام را يافتند. گفتند: پسر عمويت كجاست؟ گفت: «شما به او گفتيد كه از شهر ما بيرون رو، او هم رفت». پس به دنبال ردّ پايش رفتند؛ ولى او را نيافتند.

مجمع البيانـ در ذكر خوابيدن على عليه السلام در بستر پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: نقل شده كه چون [على عليه السلام]در بستر وى خوابيد، جبرئيل عليه السلام، نزديك سرش ايستاد و ميكائيل عليه السلام، نزديك پاهايش و جبرئيل عليه السلام ندا داد: «به به! چه كسى مانند توست كه خداوند با او بر فرشتگان مباهات كند؟!».

الأمالى، طوسىـ به نقل از ابن عبّاس ـ: مشركان در دار النَّدوَه گِرد آمدند تا در مورد پيامبر خدا مشورت كنند. جبرئيل عليه السلام نزد پيامبر خدا آمد و خبر اين جلسه را براى ايشان آورد و به او گفت كه آن شب در خوابگاهش نخوابد. پس چون پيامبر خدا خواست كه بخوابد، به على عليه السلام فرمان داد كه آن شب در خوابگاه او بخوابد. على عليه السلام خوابيد و خود را با بُرد سبز رنگ حَضرَمى كه پيامبر خدا در آن مى خوابيد، پوشانيد و شمشير را در كنارش قرار داد. چون آن گروه از مردان قريشْ دور [خانه] او مى چرخيدند و در كمين كشتنش بودند، پيامبر خدا بيرون آمد و در حالى كه 25 تن از آنان جلوى در نشسته بودند، مشتى ماسه برداشت و بر سر آنان پاشيد و [اين آيات را]مى خواند: «ياسين * سوگند به قرآنِ حكمت آميز!» تا به اين آيه رسيد: «بر آنان پرده اى افكنديم و از اين رو نمى توانند ببينند» . پس كسى به آنها گفت: منتظر چه هستيد؟ به خدا سوگند، ناكام مانديد و زيان كرديد. به خدا سوگند، از كنار شما گذشت و هيچ يك از شما نبود، جز آن كه [او]بر سرش خاك پاشيد. گفتند: به خدا سوگند، ما او را نديديم. پس خداى عز و جل نازل كرد: «هنگامى كه كافران برايت نيرنگ كردند تا تو را در بند كِشند و يا بكُشند يا آواره ات سازند، و آنان مكر مى كردند و خدا هم مكر مى كرد، و خداوند، بهترينِ مكر كنندگان است» .

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابن عبّاس، در سخن خداى متعال: «هنگامى كه كافران برايت نيرنگ كردند تا تو را در بند كشند» ـ: قريش، شبى در مكّه مشورت كردند و يكى از آنها گفت: چون صبح شد، محمّد را محكم به بند كشيد. و ديگرى گفت: او را بكُشيد. و يكى هم گفت: او را آواره كنيد. پس خداى عز و جل پيامبرش را از آن آگاه كرد و على عليه السلام آن شب در بستر پيامبر صلى الله عليه و آله خوابيد و پيامبر صلى الله عليه و آله بيرون رفت تا به غار درآمد و مشركان، شب را به نگهبانى از على عليه السلام ـ به گمان اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله است ـ، گذراندند و چون صبح شد، به او روى آوردند و چون ديدند على عليه السلام است، [ناكام شدند و] خداوند، مكرشان را به خودشان بازگردانْد. پس [به على عليه السلام]گفتند: همراهت (پيامبر صلى الله عليه و آله) كجاست؟ فرمود: «نمى دانم». پس براى رديابى او رفتند. چون به كوه رسيدند، كار بر ايشان مشتبه شد. از كوه، بالا رفتند و از كنار غار گذشتند و چون بر درش تار عنكبوت ديدند، گفتند: اگر داخل اين جا شده بود، تارهاى عنكبوت، باقى نمى مانْد. پس پيامبر صلى الله عليه و آله سه شب در آن غار ماند.

امام على عليه السلام:قريش، پيوسته براى كشتن پيامبر صلى الله عليه و آله چاره انديشى مى كردند تا در نهايت، حيله اى كردند كه روز مشورت در دار النَّدوَه بدان رسيدند و شيطان ملعون هم به چهره مرد يك چشم ثقيفى، در جمع آنان حاضر بود. آنان، پيوسته بحث و بررسى كردند تا به اين نظر رسيدند كه از هر خاندان قريش، مردى برگزيده شود و هر كدام شمشيرش را برگيرد و در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله در بسترش خفته است، به سراغ او بروند و همگى يكسر و يكباره او را با شمشيرهايشان بزنند و بكشند، و چون او را كشتند، قريش، اين مردان را نگاه مى دارد و تسليم [بنى هاشم] نمى كند و بدين گونه، خونش هدر مى رود. پس جبرئيل عليه السلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله فرود آمد و او را از آن آگاه ساخت و شبى را كه در آن گِرد هم مى آيند و ساعتى را هم كه به بسترش مى آيند، به وى خبر داد و گفت كه در چه وقتى پيامبر خدا به سوى غار، بيرون رود. پيامبر صلى الله عليه و آله خبر را به من داد و فرمان داد كه در بسترش بخوابم و با [فدا كردن]جانم از او محافظت كنم. به سرعت و از سرِ اطاعت و شادمانى اين كه به پاى او كشته مى شوم، به اين كار، مبادرت كردم. پس پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و من در خوابگاهش خوابيدم و مردان قريش، روى آوردند و يقين داشتند كه پيامبر خدا را مى كُشند. پس چون در اتاقى كه من بودم، روبه روى هم قرار گرفتيم، با شمشيرم در برابرشان ايستادگى كردم و آن گونه كه خدا و مردم مى دانند، آنان را از خود راندم.

الطبقات الكبرىـ به نقل از عايشه و ابن عبّاس و عايشه بنت قدامه و على عليه السلام و سراقة بن جعشم كه متن حديث، تركيبى از گفته هاى همه اينهاست ـ: جبرئيل عليه السلام نزد پيامبر خدا آمد و از گِرد آمدن قريش براى كشتن او آگاهش كرد و از او خواست كه آن شب در بسترش نخوابد. و پيامبر خدا به على عليه السلام فرمود كه وى، آن شب در بستر او بخوابد. پس على عليه السلام آن شب در آن جا خوابيد و خود را با بُرد سرخ در متن الطبقات الكبرى، «احمر» به معناى «سرخ» آمده است كه با روايات فراوان ديگر، مطابق نيست. حَضرَمى ـ كه پيامبر صلى الله عليه و آله در آن مى خوابيد ـ، پوشانْد و مردان قريش از شكافِ در، او را مى پاييدند و به خيال همان بُرد، در كمين پيامبر صلى الله عليه و آله نشسته بودند و نقشه مى كشيدند كه كدام يك به كسى كه در بستر خفته، حمله كند. پس پيامبر خدا بيرون آمد، مشتى ماسه برداشت و در حالى كه بر سر آنانى كه جلوى در نشسته بودند، مى پاشيد، خواند: «ياسين * سوگند به قرآنِ حكمت آميز» تا به اين آيه رسيد: «و برايشان فرقى ندارد. چه هشدار دهى و چه ندهى، ايمان نمى آورند» و عبور كرد. پس كسى به آنان گفت: منتظر چه هستيد؟ گفتند: منتظر محمّد هستيم. گفت: ناكام مانديد و زيان كرديد. به خدا سوگند، از كنار شما گذشت و بر سرتان خاك پاشيد. گفتند: به خدا سوگند، ما او را نديديم. برخاستند و خاك از سر و روى خود گرفتند و آنان، ابو جهل، حَكَم بن ابى العاص، عقبة بن ابى معيط، نضر بن حارث، اميّة بن خلف، ابن غيطله، زمعة بن اسود، طعيمة بن عدى، ابو لهب، اُبىّ بن خلف و نبيه و مُنبه، دو پسر حجّاج بودند. چون صبح شد، على عليه السلام از بستر برخاست و آنان، پيامبر خدا را از وى سراغ گرفتند. على عليه السلام گفت: «اطّلاعى از او ندارم».

المستدرك على الصحيحينـ به نقل از ابن عبّاس ـ: على عليه السلام جانفشانى كرد و لباس پيامبر صلى الله عليه و آله را به تن نمود و سپس در جايش خوابيد. و مشركان، پيش تر نيز به پيامبر صلى الله عليه و آله كه بُرد مى پوشيد، سنگ پرتاب مى كردند. آنان مى خواستند پيامبر صلى الله عليه و آله را بكشند و چون پيامبر صلى الله عليه و آله بُرد خود را بر تن على عليه السلام كرده بود، آنان به على عليه السلام، به خيال اين كه پيامبر است، سنگ پرتاب مى كردند و على عليه السلام هم از درد به خود مى پيچيد. و آن گاه كه متوجّه شدند على عليه السلام است، به وى گفتند: تو لئيمى. تو به خود مى پيچيدى و محمّد به خود نمى پيچيد و اين براى ما عادى نبود.