امام صادق عليه السلام:بنياد و بقاى انسان به چهار چيز است: آتش، نور، باد و آب؛ با آتش مى خورد و مى آشامد، با نور مى بيند و تعقّل مى كند.؛ و اگر در چشم آدمى نور نبود، توان ديدن و خردورزى نداشت.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند متعال، خرد را از نورِ ذخيره شده و پنهان در دانش پيشين خود، آفريد؛ دانشى كه هيچ پيامبرِ فرستاده شده و فرشته مقرّبى بر آن آگاهى نيافت.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، خرد را آفريد. سپس او را به سخن آورد و او پاسخ داد. آن گاه خداوند [به خرد]فرمود: «سوگند به عزّت و جلالم كه آفريده اى دوست داشتنى تر از تو نيافريدم؛ به وسيله تو مى گيرم و به وسيله تو مى بخشم. به جلالم سوگند كه تو را در هر كه دوست بدارم، كامل مى سازم و در هر كس كه مبغوض بدارم، ناقص مى گذارم».

امام صادق عليه السلامـ در نامه اى كه براى مفضّل نوشت و در آن از گفتگويش با پزشك هندى ياد كرد ـ: آن گاه پزشك گفت: به من بگو چگونه بر شناخت پروردگارى كه او را به توانايى و ربوبيّت وصف مى كنى، استدلال مى كنى، حال آن كه قلب، همه چيز را با حواس پنجگانه كه شرح دادم، باز مى شناسد؟ گفتم: [شناخت خداوند،] با خردى است كه در قلب من جاى دارد و با برهانى كه در شناخت خداوند، بدان استدلال مى كنم.

الدرّ المنثورـ به نقل از ابن عبّاس ـ: خداوند متعال به داوود عليه السلام وحى فرستاد: «. به فرزندت بنگر و از چهارده چيز از او پرسش كن. اگر پاسخ گفت، دانش و نبوّت را برايش به ارث گذار». آن گاه، داوود عليه السلام به سليمان عليه السلام گفت: فرزندم! به من بگو جايگاه عقل تو در كجاست؟ سليمان گفت: در مغز.

امام على عليه السلام:خرد، دو گونه است: فطرى و اكتسابى، و هر دو، منفعت مى رسانند.

امام على عليه السلام: خرد را دو گونه يافتم/ سرشتى و شنيدنى [اكتسابى]. خرد اكتسابى سودمند نيست/ بدون خرد فطرىْ همان گونه كه نور خورشيد/ بى فروغ چشم، سودى نمى بخشد.

امام على عليه السلام:چون خردمند، پير شود، خردش جوان مى گردد، و چون نادان پير گردد، نادانى اش جوان مى شود.

امام على عليه السلام:بچه ها دندان هاى شيرى شان در هفت سالگى مى افتد؛ در نُه سالگى به نماز وا داشته مى شوند؛ در ده سالگى جاى خوابيدن آنان جدا مى گردد؛ در چهارده سالگى، بالغ مى شوند؛ تا بيست و يك سالگى قد مى كشند و تا بيست و هشت سالگى خِردشان رشد مى كند، بجز تجربه [كه پس از آن نيز زمينه رشد دارد].

امام على عليه السلام:بچه ها هفت سال پرورش مى يابند؛ هفت سال تربيت مى شوند؛ هفت سال به كار گماشته مى شوند؛ نهايت افزايش قدشان در بيست و سه سالگى است، و پايان دوره رشد خِردشان سى و پنج سالگى است. پس از آن، هر چه [رشد عقلشان] باشد، بر اثر تجربه است.

امام صادق عليه السلام:خِرد آدمى پس از چهل سالگى تا پنجاه يا شصت سالگى افزايش مى يابد و پس از آن، رو به كاستى مى نهد.

امام على عليه السلام:خردها بخشيدنى اند و آداب، كسب كردنى.

الكافىـ به نقل از ابو هاشم جعفرى ـ: نزد امام رضا عليه السلام بوديم و از خِرد، سخن به ميان آورديم. فرمود: «اى ابو هاشم! خرد، بخشش خدايى است. هر كس كه بخواهد با تكلّف، خود را خردمند نمايد، چيزى جز نادانى بر او افزوده نمى گردد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، چيزى با ارزش تر از خِرد در ميان بندگان، تقسيم نكرد. لذا خواب خردمند، از بيدارى نادان، برتر است و خوردن خردمند، از روزه نادان برتر است و بر جا بودن خردمند، از به حركت در آمدن نادان، برتر است. خداوند، هيچ پيامبر و فرستاده اى را برنينگيخت، مگر آن زمان كه خِردش كامل گشت و خِردش از خِردهاى همه امّتش بيشتر بود. آنچه پيامبر در خود نهان مى دارد [يعنى خرد]، از كوشش تمامِ كوشندگان، برتر است. هيچ بنده اى، نمى تواند واجبات الهى را به جاى آورد، مگر آن كه درباره آنها تعقّل كند. همه پرستشگران با زيادتى عبادت و پرستش، به پايه خردمندان نمى رسند به راستى كه خردمندان، همان «اولو الألباب (صاحبان خرد)» هستند كه خداوند، درباره آنان فرمود: «جز صاحبان خرد، پند نمى گيرند» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خجسته است آن كه خرد را ميان بندگانش گوناگون قسمت كرد. گاه، دو انسان، كردار، نيكى ها، روزه و نمازشان برابر است؛ امّا در خرد، متفاوت اند، مانند ذره اى در كنار كوه اُحُد. خداوند، بهره اى برتر از خرد و يقين در ميان آفريدگانش قسمت نكرد.

امام حسن عليه السلام:خرد، بهترين بخشش خداوند متعال به بنده است؛ زيرا بِدان از آفت هاى دنيا مى رَهد و از عذاب دوزخ در امان مى ماند.

امام صادق عليه السلام:بنياد انسان، خرد اوست و شرافت او دين اوست، و كرامتش پارسايى اوست. انسان ها در [فرزندى] آدم، برابرند.

تيسير المطالبـ به نقل از ابن عبّاس، از پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: «برترينِ مردم، خردمندترينِ آنهاست». ابن عبّاس گفت: و آن، پيامبر شماست.

امام على عليه السلام:پايه هاى اسلام، هفت تاست: خرد، نخستين پايه است و بر آن، شكيبايى استوار است. دومين پايه، راستگويى و آبرودارى است. پايه سوم، تلاوت قرآن است، آن گونه كه هست. چهارمين پايه، دوستى و دشمنى براى خداست. پايه پنجم، شناخت ولايت خاندان پيامبر و رعايت حقوق آنان است. ششمين پايه، حمايت از دوستان و برادران و اداى حقوق آنان است. پايه هفتم، به نيكى رفتار كردن با مردم است.

امام على عليه السلامـ در سفارش به فرزندش امام حسن عليه السلام ـ: فرزندم! خرد، دوست آدمى است.