امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: اگر زمام خرد، رها شود و در حبسِ تمايلات نفْس يا عادت هاى دينى و يا تعصّب گذشتگان نباشد، صاحبش را به نجات مى رساند.

امام على عليه‏السلام: تعصّب نفسْ، تندى خشم، حمله كردن با دست، و تيزى زبان خود را در اختيار بگير و خود را در همه اينها با تأخير انداختن تندى و خوددارى از حمله حفظ كن تا اين كه خشمت آرام گيرد و خردت به سوى تو باز گردد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:كسى كه تعصّب بورزد يا برايش تعصّب ورزيده شود، حلقه ايمان را از گردن خويش، باز كرده است. (در نقلى ديگر از اين حديث آمده است:) حلقه اسلام را ازگردن خويش، باز كرده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هركس در دلش به اندازه دانه خَردلى عصبيّت باشد، خداوند در روز قيامت، او را با اعراب جاهليت برانگيزد.

امام على عليه السلام:اگر ناگزير از داشتن تعصّب هستيد، پس، در راه يارى رساندن به حق و كمك به ستمديده، تعصّب نشان دهيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه در دل او به اندازه دانه خَردَلى تعصّب باشد، خداوند او را در روز رستاخيز، با عرب هاى [عصر]جاهليّت محشور مى گرداند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آن كه زير پرچم گم راهى پيكار كند و براى تعصّبى، خشمگين شود، يا به تعصّبى فرا بخواند و يا تعصّبى را يارى كند و كشته شود، به مرگ جاهليّت از دنيا رفته است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس در دلش، دانه خَردَلى از تعصّب باشد، خداوند او را روز قيامت، با اَعراب جاهلى بر مى انگيزد.

الكافى:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: كسى كه تعصّب بورزد يا برايش تعصّب ورزيده شود، حلقه ايمان را از گردن خويش باز كرده است. در حديثى ديگر آمده است: حلقه اسلام را از گردن خويش باز كرده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس در دلش به اندازه دانه خردلى عصبيّت باشد، خداوند در روز قيامت او را با اعراب جاهليت برانگيزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:از ما نيست كسى كه به عصبيّت فرا خواند و از ما نيست كسى كه در راه عصبيّت بجنگد و از ما نيست كسى كه با برخوردارى از عصبيّت بميرد.

امام على عليه السلامـ در نكوهش ابليس ـفرمود: به سبب آفرينش خود [از آتش] بر آدم فخر فروخت و به خاطر اصل و گوهرش عليه او عصبيّت ورزيد. پس، اين دشمن خدا پيشواى متعصّبان و سر سلسله مستكبران و خود بزرگ بينان است و همو عصبيّت را پايه گذارى كرد و بر سر رداى جبروتى و كبريا با خدا به كشمكش برخاست و جامه عزّت و نخوت [كه خاص خداوند است]پوشيد و نقاب فروتنى را به دور افكند.

امام زين العابدين عليه السلامـ در پاسخ به پرسش از تعصّب ورزى ـفرمود: تعصّبى كه صاحبش به سبب آن گنهكار مى باشد، اين است كه آدمى بَدانِ قوم خود را از نيكانِ قومى ديگر بهتر بداند. اين از عصبيّت نيست كه كسى قوم و مردم خود را دوست داشته باشد، بلكه كمك كردن قوم خود بر ستم از عصبيت است.

امام على عليه السلام:پس، اگر چاره اى از داشتن تعصب نيست، بايد تعصّبتان به خاطر خصلتهاى والاى انسانى و كردارهاى پسنديده و امور نيكويى باشد كه خاندانهاى شرافتمند و بزرگوار و دلير عرب و بزرگان و مهتران قبايل در آنها بر يكديگر برترى مى جستند؛ با خلقهاى پسنديده و خردهاى بزرگ و مقامهاى بلند و آثار و رفتارهاى پسنديده. بنا بر اين، براى خصلت هاى پسنديده تعصب به خرج دهيد، خصلتهايى چون: نگاهداشت حق و حرمت همسايگى و پايبندى به عهد و پيمانها و فرمان بردن از نيكيها و مخالفت با تكبّر و گردنفرازى و اقدام به احسان و نيكوكارى و خويشتندارى از زورگويى و تجاوز و بزرگ شمردن قتل نفس و انصاف داشتن با مردم و فرو خوردن خشم و دورى از ايجاد تباهى در جامعه.

امام على عليه السلام:اگر ناگزير از داشتن تعصب هستيد؛ پس، در راه يارى رساندن به حق و كمك به ستمديده تعصّب نشان دهيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:غيرتى هست كه خدا دوست دارد و غيرتى هست كه دوست ندارد. غيرتى كه آن را دوست دارد غيرت ورزى هنگام شكّ است و غيرتى كه دوست ندارد، غيرت نشان دادن در جايى است كه شكّى در بين نباشد.

امام على عليه السلامـ در سفارش به فرزند خود حسن عليه السلام ـفرمود: از غيرت نابجا [نسبت به زنان] بپرهيز كه آن، زن سالم را به بيمارى مى كشاند و پاكدامن را به بدگمانى (انديشه گنهكارى)، بلكه درباره آنان محكم كارى كن. آن گاه اگر عيبى ديدى در مجازات كوچك و بزرگ درنگ مكن.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دوگونه غيرت وجود دارد كه يكى را خداوند دوست و يكى را دشمن دارد: غيرت وزدى كه در تهمت و بدگمانى است خدا دوستش دارد و غيرت كه در جايى كه بدگمانى در بين نباشد، خداوند عز و جلدشمن مى دارد.

سليمان به پسرش:پسرم، درباره خانواده ات، زياد غيرت به خرج نده كه با بدگمانى او را مورد هدف قرار دهى؛ هر چند بى گناه باشد.

امام صادق عليه السلام:در حلال، غيرت و تعصّب نيست.